बलुंत

नाव : प्रा .सोनाली अनिल काळे
कॉलेजचे नाव : पुणे विद्यार्थी गृह अभियांत्रिकी महाविद्यालय आणि श्रीकृष्ण एस. धामणकर इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅनेजमेंट- नाशिक.
विभाग: एम. बी. ए.

‘बलुत’
लेखकाचे नाव: दया पवार
बलुत” हे दया पवार यांचे आत्मकथन आहे. हे पुस्तक मराठी साहित्यात फार महत्त्वाचे मानले जाते. यात त्यांनी त्यांच्या आयुष्यातील खडतर अनुभव, दुःख, अपमान आणि समाजात मिळालेली वागणूक अगदी थेटपणे मांडली आहे.दया पवार यांचा जन्म दलित समाजात झाला. त्यांनी लहानपणीच उपेक्षा, गरिबी, आणि जातीमुळे होणारा भेदभाव अनुभवला. लोकांनी त्यांच्या कुटुंबाकडे वाईट नजरेने पाहिले. शाळेत त्यांना वेगळी वागणूक दिली जात असे. पण त्यांनी शिक्षण घेतले, आणि त्यातूनच त्यांनी लेखनाची दिशा घेतली. “बलुत” म्हणजे पूर्वीच्या काळात दलित समाजाने गावासाठी मोफत सेवा करायची प्रथा. ही प्रथा किती अपमानजनक आणि अन्यायकारक होती, हे लेखकाने पुस्तकात स्पष्टपणे दाखवले आहे.
लेखकाने आपले अनुभव खोटेपणाशिवाय सांगितले आहेत. त्यांनी कोणालाही दोष देण्यापेक्षा सत्य मांडले आहे. त्यामुळे पुस्तक वाचताना मनावर परिणाम होतो. या पुस्तकातील भाषा फारशी अवघड नाही, पण ती खूप परिणामकारक आहे. लेखकाने ज्या भावना व्यक्त केल्या आहेत – राग, वेदना, आशा, आत्मभान – त्या सगळ्या वाचकाच्या मनापर्यंत पोचतात.हे पुस्तक केवळ एक व्यक्तीचे जीवन नव्हे, तर संपूर्ण समाजाची जाणीव जागवणारे आहे. वाचक म्हणून आपल्याला विचार करायला लावते.आपला समाज खरोखर सर्वांना समान वागणूक देतो का? “बलुत” हे पुस्तक समाजातील वास्तव समजून घेण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे. हे पुस्तक केवळ दलितांचे नव्हे, तर प्रत्येक संवेदनशील माणसाचे असावे असे आहे. यातून माणुसकी, समता आणि सामाजिक न्याय यांचा खरा अर्थ उलगडतो. हे पुस्तक प्रत्येकाने एकदा तरी नक्की वाचावे.

बलुतं हे वास्तव जीवनाचा कलात्मपूर्ण प्रत्यय आणून देणारे आत्मकथन असून त्यामुळे मराठी वाङ्मयात एक नवी मोलाची भर पडलेली आहे. मित्राशी हितगुज करावे अशा पद्धतीने या आत्मकथनाची लेखन रचना आणि निवेदनशैली आहे. त्यासाठी दया पवार यांनी साधी, सोपी, ओघवती व अनलंकृत भाषा वापरली आहे. कधीकधी ही भाषा काव्यात्म वळणही घेते.