श्यामची आई

साने गुरुजींनी लिहिलेले श्यामची आई हे मराठी साहित्यातील एक अमरकृती आहे. या आत्मचरित्रात्मक कादंबरीत लेखकाने आपल्या बालपणीच्या आठवणी आणि मातृप्रेमाचे अनमोल चित्रण केले आहे. हे पुस्तक केवळ एका आईचा आपल्या मुलावर असलेला अपार प्रेमभाव दर्शवत नाही, तर त्यातून संस्कार, शिस्त, त्याग आणि कष्टाचे महत्त्वही पटवून दिले आहे.
श्यामच्या आईने त्याला प्रामाणिकपणा, दयाळूपणा, सचोटी आणि श्रमाचे महत्त्व शिकवले. कधी उपाशी राहून तर कधी स्वतःच्या गरजा कमी करून तिने आपल्या मुलांसाठी त्याग केला. या पुस्तकात अनेक प्रसंग मनाला चटका लावणारे आहेत. श्यामने चुकले की आई त्याला प्रेमाने समजावते, कठोर शिक्षा करत नाही, पण त्याच्या मनात पश्चात्ताप निर्माण करते. त्यामुळे तो स्वतःच्या चुकांची जाणीव ठेवून सुधारतो.
साने गुरुजींची लेखनशैली अत्यंत ओघवती, सरळ आणि हृदयस्पर्शी आहे. त्यांनी सहज, सोप्या आणि गोड मराठीत ही कथा लिहिली आहे. प्रत्येक वाक्यातून भावना ओसंडून वाहतात. विशेषतः आईच्या त्यागाचे, प्रेमाचे आणि मुलाच्या सुखासाठी तिने सोसलेल्या हालअपेष्टांचे वर्णन वाचकाला अंतर्मुख करून जाते.
ही कथा श्याम या बालकाच्या जीवनावर आधारित आहे. श्याम म्हणजेच साने गुरुजी स्वतः. त्याच्या आईच्या संस्कारांनी आणि शिकवणींनी त्याचे संपूर्ण बालपण घडवले. श्यामच्या आईची शिकवण म्हणजेच त्याला मिळालेली खरी संपत्ती. ही आई गरीब असली तरीही तिने आपल्या मुलाला चांगले संस्कार आणि उत्तम जीवनमूल्ये दिली.
श्यामची आई हे पुस्तक केवळ साहित्याचा एक उत्तम नमुना नसून, ते आईच्या प्रेमाचा महिमा सांगणारा एक अमूल्य ठेवा आहे. आजच्या पिढीने हे पुस्तक जरूर वाचले पाहिजे, कारण यातून जीवनाच्या मूलभूत तत्वांची शिकवण मिळते.